Ontworstelen of meezinken? Rationaliseer uw beslissingen met het concept van sunk costs

15 mei 2013

“Joh, je hebt er al zoveel tijd, energie en geld in gestoken! Je gaat er nu toch zeker niet mee stoppen?” Ik denk dat ik veilig kan aannemen dat we allemaal wel eens zo’n reactie gekregen hebben of zelf geuit. Of het nu gaat over het elke keer weer een nieuwe kans geven aan dat ene personeelslid, de moeizame implementatie van een nieuwe methode of softwarepakket of zoiets simpels als het wachten op die zakenrelatie welke na een half uur nog steeds niet is komen opdagen: over het algemeen vinden we het moeilijk ‘gewoonweg’ te stoppen. Op het moment dat een breekpunt zich aandient, een punt waarop een beslissing genomen moet worden over stoppen of doorgaan, worden we ons over het algemeen erg sterk bewust van alles dat in de voorbije tijd al in de betreffende persoon of zaak geïnvesteerd werd. Nu stoppen? Dat personeelslid heeft al vier kansen gehad, maar wie weet is de vijfde wel echt raak en zal zijn functioneren nu wel echt verbeteren. Die methode, dat softwarepakket heeft nu al 15.000 euro gekost, toch jammer van al dat geld om er dan nu de stekker uit te trekken? En ik wacht nu al een half uur, zul je net zien dat als ik nu weg ga hij er over 5 minuten aan komt lopen...

Over het algemeen zijn we consequente mensen. Wie A zegt, moet B zeggen vinden we. We komen niet graag terug op onze schreden. Als we een keuze maken, gaan we daar ook voor. Beter gezegd: we committeren ons. Dat commitment haalde ik al aan in het eerste artikel uit de serie over financiële begrippen, waarin we met dit artikel bij nummer drie zijn aangeland. In dit artikel staat het begrip sunk costs centraal. In het genoemde eerste artikel mocht ik met u nadenken over het begrip opportunity costs en wees ik bij het voorbeeld van de Betuweroute dat daarin stond al vooruit naar dit begrip.

Het begrip sunk costs is makkelijk te definiëren: het zijn zogenaamde niet recupereerbare kosten. Kosten die niet meer ongedaan kunnen worden gemaakt. Het is niet zo dat standaard alle investeringsbedragen niet recupereerbaar, sunk, zijn. In het voorbeeldje van de implementatie van een nieuw softwarepakket zijn arbeidskosten bijvoorbeeld wel degelijk sunk, maar de investering in licenties zou ongedaan kunnen worden gemaakt door deze licenties door te verkopen.

Wat is er nu zo belangrijk aan dit begrip? Net als bij opportunity costs is het niet zozeer het begrip wat belangrijk is als wel het idee er achter. Het idee achter sunk costs is: als kosten sowieso niet meer ongedaan kunnen worden gemaakt, waarom zouden we ze dan in onze beslissingen meewegen? Nog wat breder getrokken: waarom zouden we ons druk maken om zaken die we toch niet meer kunnen beïnvloeden.

Toegepast op dat voorbeeld van de Betuweroute uit het eerste artikel: op een gegeven moment moest de politiek besluiten of de aanleg hiervan door zou gaan of afgeblazen zou worden. Er werd besloten door te gaan “omdat er al zoveel in de aanleg was geïnvesteerd”. “Nou en?”, zegt het concept van de sunk costs heel eigenwijs. “Wat maakt dat nu uit? Of we doorgaan of niet, dat geld is weg. Dus moet dat de besluitvorming niet meer beïnvloeden. Het gaat er nu om of we alle uitgaven die we vanaf dit punt zouden gaan maken terugverdiend kunnen worden! Zo ja, dan gaan we door, zo nee, dan stoppen we en nemen we ons verlies...” De geschiedenis leert ons dat de betreffende politici deze denklijn niet echt onder de knie hadden.

In onze schoolorganisaties staan we voor dezelfde soort beslissingen en stappen we als we niet voorzichtig zijn vaak in dezelfde valkuil als die politici. U schaft een nieuwe methode aan, maar na een jaar blijkt dat deze geen goede resultaten biedt. Wat doet u? Neemt u uw verlies door de methode af te stoten en een nieuwe aan te schaffen, of gaat u door omdat “er zoveel geïnvesteerd is”? Natuurlijk, we hebben niet de luxe om vaak een slechte investeringsbeslissing te maken, maar als feilbare mensen zullen we er in ons werkzame leven best een aantal maken. Dan is dat jammer, maar die investering is geweest en kunnen we niet meer terugdraaien. We hebben dus de keuze om (in dit geval) door te gaan met een slechte methode die de ontwikkeling van onze school tegenhoudt, of een nieuwe methode aan te schaffen waarmee we echt verder kunnen groeien.

Dat ene personeelslid. Hoe vaak heeft u hem of haar al een nieuwe kans gegeven? Als goed werkgever willen we graag iedereen in de boot houden, op een consciëntieuze manier vormgeven aan goed werkgeverschap. Maar wanneer beseffen we dat het na vele gesprekken en een aantal begeleidingstrajecten steeds onwaarschijnlijker wordt dat een nieuw gesprek en een nieuw traject wel soelaas zullen bieden?

Commitment. Dat woord noemden we al eerder. Een investering, zelfs in zoiets levenloos als een methode, kent vaak een emotioneel aspect. Na een grondige selectie en het zorgvuldig afwegen zijn we gaandeweg het proces steeds meer overtuigd geraakt van de juistheid van optie B. Wat valt het dan tegen als het niets wordt: hebben we het dan helemaal fout gehad? Zijn we niet zorgvuldig genoeg geweest? We zijn emotioneel betrokken geraakt bij onze keuze en willen graag bevestigd zien dat we al die tijd en energie (gaat u het redenatiepatroon al herkennen?) er niet voor niks in hebben gestoken. Dus we zetten toch nog maar even door. Wie weet...

Weten doen we vaak wel beter. De sunk costs leveren ons weinig nieuwe informatie op. Wel geven ze ons een rationeel handvat om uit ons vicieuze cirkeltje van commitment te komen. Immers, met elke nieuwe keuze om toch maar door te gaan wordt de drempel om te stoppen alleen maar hoger. Voor we het weten zijn we die hardloper die niet weet waar de finish is, maar zich op de been weet te houden door bij elke bocht te denken dat die finish na de volgende bocht toch echt wel zal komen.

Ontzenuw dus nu ongefundeerd commitment en benut dit concept om uw eigen besluitvorming of die binnen uw managementteam of bestuur eens stevig aan de tand te voelen.

Trefwoorden: sunk cost, verzonken kosten, investeringsbeslissingen

Deel deze pagina met je volgers op social media: