Kinderen met talenten of ouders met centen?

Blog over de gevolgen van inkomensverschillen in onderwijs aan hoogbegaafdenSinds augustus 2014 is passend onderwijs een feit. Hiermee wordt onder meer beoogd een einde te maken aan de jarenlang groeiende trend om kinderen met een aanvullende onderwijsbehoefte uit het reguliere onderwijs te halen en naar het speciaal (basis)onderwijs te sturen. Opvallend is dat aan de andere kant van het spectrum er juist een beweging ontstaat om de meer- of hoogbegaafde leerling apart te zetten. Met één belangrijk verschil: de kosten hiervan komen nu wel (deels) voor rekening van de ouders. Hoever staan we nog af van een tweedeling op basis van inkomen in ons onderwijs?

Het Nederlandse onderwijsstelsel is sinds de schoolstrijd een voorbeeld van gelijkheidsdenken en gerichte nivellering geweest. Ongeacht grondslag worden openbare en bijzondere scholen door de overheid bekostigd en komt de rekening bij de belastingbetaler te liggen en niet direct bij de ouder. Daarmee is goed onderwijs voor elk kind in ons land bereikbaar, ongeacht afkomst. Ook wanneer een kind, bijvoorbeeld vanwege een beperking, aanvullende onderwijsbehoefte nodig heeft. Immers, ook de scholen voor speciaal (basis)onderwijs worden bekostigd door het Ministerie en daarmee worden de hogere kosten die de kleinere groepen en speciale leer- en hulpmiddelen in dit type onderwijs met zich meebrengen niet door vertaald naar de ouders.

De afgelopen jaren komt er steeds meer aandacht voor meer- en hoogbegaafde kinderen. Ook voor hen zouden - of dit onderbouwd kan worden met concreet onderzoek is mij onbekend - kleinere klassen en 'speciale' leer- en hulpmiddelen (meer digitale gadgets bijvoorbeeld) belangrijk zijn om hen voldoende uitdaging te bieden en een optimaal leerresultaat te laten bereiken. Waar sommige scholen volstaan met een beperkte 'plusklas' komen er echter steeds meer aparte groepen en zelfs aparte scholen. Ouders die hun kinderen hier les willen laten krijgen moeten daar soms fors voor betalen: de zogenaamd vrijwillige bijdrage hiervoor loopt van 500 euro tot 2.500 euro per jaar. Dit doorbreekt dus de eerdergenoemde nivellering en solidariteit zoals die nog wel aanwezig was bij het speciaal (basis)onderwijs.

De vraag dringt zich bij mij sterk op of dit wel wenselijk is. Krijgen we geen tweedeling in onze maatschappij tussen mensen die wel en niet dergelijke bedragen kunnen betalen? En wat nu als rijkere ouders vanuit een logisch halo-complex wat bijna elke ouder in bepaalde mate wel heeft stug blijven volhouden dat hun 'gemiddelde' kind toch echt hoogbegaafd is? Zal een dergelijke school dan op een gegeven moment niet capituleren en denken: als jullie die bijdrage willen betalen, prima dan. Dreigen we niet naar een onderwijs af te glijden dat in plaats van een focus te hebben op 'kinderen met talenten' zich op 'ouders met centen' gaat richten?

Uiteindelijk draait alles namelijk om aandacht, om tijd en energie die in een kind wordt geïnvesteerd. In mijn artikel "Hoe gekleurd is uw bril?" uit 2010 haal ik het boek "Outliers - The Story of Success" van Malcolm Gladwell aan om te laten zien dat een conformation bias en genoemde aandacht maakt dat kinderen geboren in het begin van het jaar uiteindelijk de meeste kans maken professioneel ijshockeyspeler. Dit heeft dus niets met daadwerkelijke talenten te maken. Zou het dan niet net zo werken in het onderwijs? Ook daar zullen we zeer waarschijnlijk zien dat een 'gemiddelde' leerling met ouders die onderwijs in kleine groepen kunnen betalen uiteindelijk beter zal presteren dan een bovengemiddelde leerling met minder vermogende ouders die daardoor in een groep van 30 les krijgt.

Deze ontwikkeling verdient politieke aandacht. Niet om initiatieven de kop in te drukken, maar wel om te voorkomen dat deze tweedeling echt gaat ontstaan. De politiek zou daarbij de handschoen op moeten nemen passend onderwijs uit te breiden naar de meer- en hoogbegaafde leerlingen, zodat ook deze vorm van 'speciaal' onderwijs voor alle bevolkingslagen toegankelijk is.

Categorie: Maatschappelijk | Maandag 12 Januari 2015 | 3 reacties

Geplaatste reacties:

Hi Arie, leuke blog. Nooit zo bij stilgestaan, maar je hebt een punt. Ik denk wel dat vandaag de dag scholen niet zomaar 'mindere' leerlingen in een plusklas plaatsen, maar het is wel dat er een weg wordt ingeslagen die ook misbruikt kan worden. Collegadirecteur van me draaide 20 jaar geleden al een eliteschool waar je alleen op kwam als je (destijds) 1.000 gulden per jaar per kind extra betaalde.
Reactie van Peter Janssen, geplaatst op 2015-01-12 14:43:01

Hoi Arie, Interessante blog. Je snijdt dit punt terecht aan. De tweedeling in de maatschappij wordt op steeds meer punten zichtbaar. Wat mij betreft een ongewenste ontwikkeling. Je one-liner "Dreigen we niet naar een onderwijs af te glijden dat in plaats van een focus te hebben op 'kinderen met talenten' zich op 'ouders met centen' gaat richten?" is me dan ook uit het hart gegrepen.
Reactie van Arno Bouman, geplaatst op 2015-01-12 16:59:29

Dank je Arno. Klopt dat dit op steeds meer terreinen zichtbaar wordt, ook bij de zorg natuurlijk. Als maatschappij moeten we blijven bewaken dat iedereen een eerlijke kans en uitgangspositie krijgt.
Reactie van Arie, geplaatst op 2015-01-12 18:08:02

Plaats uw reactie:

Verificatiecode

Navigeer naar andere blogs:

Vorige:
Volgende: Over onderhoud van scholen en het Aalburgse onderhoudsamendement