Ervaringen vanuit de pilot ERD en beleidsrijk vervangingsbeleid

21 juni 2016

Pagina afbeeldingEen aantal besturen is dit voorjaar van start gegaan met pilots eigenrisicodragerschap en beleidsrijk vervangingsbeleid op de scholen. De missie: verzuim tot twee weken met het bestaande team opvangen zonder aanvullende benoemingen. In dit artikel een interview met de pilotdeelnemers van één van deze besturen. Wat hebben zij geleerd in de maanden dat ze de pilot draaien? Welke uitdagingen kwamen ze tegen? En natuurlijk: welke tips hebben ze inmiddels vanuit de praktijk? Eén centrale boodschap is duidelijk: "Het staat of valt met de mindset van het team!" Dat laat zien dat de Koplopersgroepen geen administratief construct zijn maar dat het om een cultuurverandering gaat.

Geen bezuiniging: voordeel is voor het team

Pagina afbeeldingJarenlang kon het primair onderwijs een eindeloos aantal vervangingsbenoemingen geven zonder dat dit tot een vast contract kon leiden. Hierbij werd alle vervanging 1 op 1 gedeclareerd bij het Vervangingsfonds en waren er door een overschot aan personeel in de sector vaak genoeg vervangers beschikbaar. Dat is de laatste tijd wel veranderd: het Vervangingsfonds werd steeds duurder door calculerend gebruik, de WWZ kleedde de vervangingsmogelijkheden uit en het aantal goede vervangers nam hard af. Stichting F. (omdat ik het interview afnam voor hun interne communicatie heb ik het hier geanonimiseerd, AvL) kiest te midden van al deze ontwikkelingen voor een eigen koers. Met het oog op het streven naar kwalitatief hoogstaand onderwijs en de overtuiging dat de eigen leerkracht deze kwaliteit altijd het beste kan bieden, heeft ze een viertal scholen de mogelijkheid geboden om deel te nemen aan een pilot eigenrisicodragerschap. Deze zogenaamde koplopersgroep heeft als opdracht meegekregen om de eerste 14 dagen verzuim zoveel als mogelijk binnen het eigen team op te vangen. Het voordeel? Het budget dat hiermee uitgespaard wordt aan vervanging komt volledig ten goede aan het team. Uitbetalen van extra dagen of overuren, samen sparen voor een verre studiereis, het kan allemaal. Natuurlijk kan er ook voor gekozen worden om vast extra formatie te benoemen. De scholen zijn nu een ruime maand onderweg en dus zijn we benieuwd: wat zijn de ervaringen tot nu toe?

Meer grip en vrijheid door toegenomen flexibiliteit

Pagina afbeeldingJan is erg positief over de manier waarop zijn team het aanpakt. "Ze hebben echt de knop omgezet en vervangen elkaar bij ziekte, dat gaat heel erg goed". Hij geeft aan dat er nu vijf keer vervangen moest worden, wat makkelijk kon omdat het team vrij veel parttimers kent. Ook Karel is tevreden: "De korte vervanging intern is prima gegaan, we hebben wel gedoe gehad met het het op de oude manier vervangen van verzuim na die eerste 14 dagen." Hij geeft aan dat naar zijn mening de mindset van het team het meest spannende is, de knop waar ook Jan aan refereerde. Een open cultuur waarin de omgang met zowel verzuim als vervanging besproken kan worden en de directeur geen werknemers pusht om maar te vervangen is belangrijk. "Uiteindelijk profiteren de leerkrachten zelf van de nieuwe systematiek en ervaren ze meer grip en vrijheid", aldus Karel.

René heeft ook positieve ervaringen: "Alles wordt heel soepel overgenomen", zegt hij. "We leren om vervanging steeds lager in de organisatie neer te leggen en leerkrachten regelen het steeds meer zelf". Wel heeft hij met het team nog een principiële discussie te voeren: is het ruilen van dagen omdat een collega ziek is een acceptabele oplossing? Ziek is ziek, vonden sommige teamleden. Anderen zien het juist als goede flexibiliteit, zeker ook wanneer iemand zich niet ziek genoeg voelt om ziek te melden maar eigenlijk ook niet fit genoeg om te werken. Een ander bespreekpunt is het inzetten van een LIO-stagiaire. Moet de mentor in de toekomst telkens het ziekteverlof in andere groepen gaan opvangen? De pilotfase is er juist ook om dit soort kaders met het team te verkennen.

Ook bij Maruska op school loopt het goed. "We hadden meteen na de start van de pilot een collega die drie dagen niet kon komen door een fietsongeluk. Waar het anders soms een drama was om de vervanging te regelen, was het nu binnen een kwartier opgelost. De mindset is dus erg goed", concludeert zij. Het directe voordeel voor het team motiveert duidelijk: "We hebben de besteding van het resterende budget met het team besproken en het daagt collega's vooral uit dat we een potje maken voor een leuke studiereis, bijvoorbeeld naar Rome. De bereidwilligheid is erg groot in ieder geval."

Leren om in brokken te denken

Pagina afbeeldingAlle vier de directeuren concluderen dat de beloning een belangrijke factor is. Eigenlijk losten de teams heel veel verzuim al met elkaar op, is de consensus, alleen kon dat niet gedeclareerd en dus ook niet beloond worden. Nu wel en dat is niet alleen terecht, maar ook een stimulans voor de teams om het vanuit de gezamenlijkheid op te lossen. Ook geven ze aan dat er minder in dagen vervanging wordt gedacht: een uur de kerninstructie in kunnen vullen om daarna groepen samen te voegen, kinderen te verdelen of in de bovenbouw zelfstandig te laten werken is prima. Geen van allen ziet een knak in kwaliteit: die was met hap snap invallen minder geborgd dan nu.

Ze zien het allemaal als voordeel dat ze in een relatief verzuim-luwe periode zijn gestart met de pilot. Hierdoor is de vraag naar verzuim nog relatief laag en heeft iedereen de tijd om te wennen. Samen met de teams groeien de directeuren er steeds meer in. Twee directies geven aan dat er geen werkdrukverhoging ervaren wordt, één directeur geeft aan hier moeilijk of te kunnen oordelen en de laatste twijfelt nog omdat de gevraagde flexibiliteit met name voor teamleden met jonge kinderen lastig kan zijn. Vanuit het bestuurskantoor van Stichting F. worden de teams dan ook bezocht om hier meer duidelijkheid over te krijgen. De ervaringen met de pilot zijn echter positief en we mogen dan ook spreken van een goede start!

Benieuwd naar de ervaringen van andere Koplopersgroepen? Lees dan ook:
Koplopersgroep AMOS behaalt successen met nieuw vervangingsbeleid (5 juli 2016)
Koplopers ERD Voorne Putten scoren met eigenaarschap en ondernemerschap (14 februari 2017)

Trefwoorden: eigenrisicodragerschap, vervangingskosten, verzuim, vervangingsfonds, wwz, vervangingsbeleid, verzuimbeleid

Deel deze pagina met je volgers op social media: